۱۰ دسامبر ۲۰۱۲
دهها هزار نفر چهار ماه پس از زلزله، در حالی که برف منطقه را پوشانده است، همچنان در چادرها از سرما میلرزند.
چهار ماه از وقوع زلزله در منطقه قرهداغ آذربایجان ایران گذشته است و دولت جمهوری اسلامی همچنان ابعاد این فاجعه را کوچکنمایی میکند و هنوز به وعدههای خود برای تأمین سرپناه مناسب برای اکثر دهها هزار ترک ساکن در بیش از ۳۰۰ روستای آسیبدیده عمل نکرده است. بسیاری از قربانیان که خانههای ساده گلیشان در ۱۱ اوت بهطور کامل نابود شد، چادرهایی دریافت کردند با این امید که خانههایشان پیش از فرا رسیدن زمستان سخت بازسازی شود. با نزدیک شدن زمستان، اما، آنان بدون رسیدگی رها شدهاند و گزارشها از افزایش سریع بیماریهای ناشی از سرما حکایت دارد.
نگرانکنندهتر آنکه دولت ایران تلاشهای گستردهای برای سرکوب گزارشها درباره ابعاد واقعی خسارات انجام داده و بنا به گزارشها، دهها نفر از شهروندانی که در عملیات امدادرسانی مشارکت داشتند بازداشت شدهاند. بر اساس آمار رسمی دولت، زلزله تبریز—که به این نام شناخته میشود—۳۰۶ کشته برجای گذاشته است. اما این رقم به گفته خبرنگاران، فعالان محلی حقوق بشر و نمایندگان آذربایجانی مجلس ایران که کارزاری برای به چالش کشیدن روایت رسمی آغاز کردهاند، بهطور چشمگیری کمتر از واقعیت است. تنها جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی اعلام کرده است که در مراسم سوگواری دستکم ۱۶ هزار نفر مشارکت داشته است. بنابراین، احتمالاً شمار واقعی جانباختگان چندین برابر رقمی است که به رسانههای بینالمللی گزارش شده است.
با وجود وخامت اوضاع، مجلس ایران در تصویب اقدامات حمایتی برای قربانیان بسیار کند عمل کرده است. در ۲۴ سپتامبر، طرحی را که توسط نمایندگان آذربایجانی برای تسریع روند امدادرسانی در مناطق زلزلهزده ارائه شده بود، رد کرد. این تنها یکی از مواردی است که طرحهای ارائهشده برای کمک به اقلیت ترک آذربایجانی در ایران ناکام ماندهاند. طرح دیگری نیز شامل تخصیص بودجه برای جلوگیری از فاجعه زیستمحیطی خشک شدن بزرگترین دریاچه نمکی ایران—واقع در قلب آذربایجان ایران—بود که آن نیز به تصویب نرسید.
برخی از نمایندگان آذربایجانی و رسانههای محلی پیشگام انتقاد از نحوه مدیریت این بحران توسط دولت ایران بودهاند. خبرنگاران نیز رسانههای دولتی، از جمله تلویزیون و رادیو، را بهدلیل پوشش بسیار محدود یا نبود پوشش از زلزله در ۲۴ ساعت نخست مورد انتقاد قرار دادهاند. دولت ایران همچنین بهخاطر توقف عملیات جستوجو و نجات تنها پس از ۲۴ ساعت مورد انتقاد قرار گرفت؛ تصمیمی که بر اساس ارزیابی دولتی مبنی بر نجات همه بازماندگان اتخاذ شد. با این حال، منابع محلی نگرانی خود را از غیرممکن بودن این ادعا با توجه به دورافتاده بودن برخی روستاها ابراز کردهاند.
اللهوردی دهقانی، نماینده آذربایجانی منطقه آسیبدیده، در سخنرانیها و مصاحبههای خود با رسانههای محلی، از عملیات نجات و تلاشهای امدادی پس از آن انتقاد کرد. او در سخنرانی ۱۸ نوامبر خود در مجلس اعلام کرد: «متأسفانه تا کنون تنها ۱۵ درصد از مردم مناطق زلزلهزده اسکان داده شدهاند.» چند روز بعد، در رخدادی عجیب، دهقانی در یک سانحه رانندگی بهشدت مجروح شد و همسر و دو فرزندش جان باختند. این حادثه موجب شد که مردم محلی و برخی روزنامهنگاران ایرانی احتمال عمدی بودن آن را مطرح کنند.
بیعملی و واکنش سهلانگارانه دولت، موجب نگرانی بسیاری از آذربایجانیهای ایران شده است. از آنجا که اقلیتهای قومی در ایران اغلب برای بیان مطالبات خود بهدنبال راههایی غیر از اعتراضات خیابانی—که معمولاً بهشدت سرکوب میشود—هستند، برخی فعالان اخیراً از مسابقات فوتبال برای سر دادن شعارهای اعتراضی و طرح مطالبات خود استفاده کردهاند. در ۳ دسامبر، هواداران تیم تراکتورسازی در اقدامی نمادین برای جلب توجه بینالمللی به وضعیت زلزلهزدگان، پیراهنهای خود را از تن درآوردند؛ اما بلافاصله توسط نیروهای امنیتی مورد حمله قرار گرفتند.
جمعیت ترکهای آذربایجانی بزرگترین گروه زبانی اقلیت در ایران را تشکیل میدهند و برآورد میشود ۲۵ تا ۳۵ درصد از جمعیت کشور را شامل شوند. آنان عمدتاً در شمالغرب ایران، هممرز با ترکیه و جمهوری آذربایجان، ساکن هستند، هرچند جوامع قابل توجهی از آنان در سراسر کشور پراکندهاند. آذربایجانیها به گویشی از زبان ترکی سخن میگویند که با ترکی آذربایجانی رایج در جمهوری آذربایجان نزدیکی دارد. همانند دیگر اقلیتها در ایران، ترکها نیز با تبعیضهای نژادی، فرهنگی، زبانی و اقتصادی مواجه هستند.
انجمن دفاع از زندانیان سیاسی آذربایجانی در ایران (آداپ) از مقامات ایرانی میخواهد که به حقوق اساسی مردم آذربایجان احترام بگذارند و در ارائه کمک به قربانیان بلایای طبیعی، از هرگونه تبعیض علیه آنان و سایر اقلیتهای قومی خودداری کنند. این انجمن همچنین از جامعه بینالمللی، از جمله رسانهها و سازمانهای حقوق بشری، درخواست میکند تا با حمایت از اقلیتهای قومی در ایران—بهویژه زلزلهزدگان آذربایجانی—در رساندن صدای آنان یاری رسانند.
ونکوور، کانادا